dB, LwA of 'fluisterstil': welk geluidsgetal telt?

Geluidsvermogen en geluidsdruk

Dit is het onderscheid waar bijna alle verwarring op terug te voeren is. Het geluidsvermogen is hoeveel geluid het apparaat zelf produceert. Dat is een eigenschap van de unit en verandert niet met de afstand. De geluidsdruk is hoe hard dat geluid klinkt op een bepaalde plek, bijvoorbeeld bij het raam van de buren. Hoe verder weg, hoe minder hard het geluid nog te horen is, en dus hoe lager de geluidsdruk.

Een geluidsberekening begint bij het geluidsvermogen en rekent uit welke geluidsdruk daarvan bij de buren overblijft. Voor zo'n berekening heb je dus het geluidsvermogen nodig. Een geluidsdruk uit een folder hoort bij een afstand en een opstelling die niets met jouw tuin te maken hebben.

Waarom je overal dB(A) ziet staan

Nog even over de eenheid, want die kom je op elk specificatieblad tegen. Geluid meet je in decibel, afgekort dB. Je oor hoort alleen niet alle tonen even goed: hele lage en hele hoge tonen neem je zwakker waar dan tonen daartussenin. Daarom wordt er een weging over de meting gelegd die dat nabootst, en het resultaat heet dB(A). Zo staat het getal dichter bij wat je werkelijk hoort. Alle waarden hierna zijn dB(A). Kom je ergens een kale dB tegen, vraag dan na welke bedoeld is.

Decibellen tellen bovendien niet op zoals gewone getallen. Twee identieke units van 40 dB(A) naast elkaar maken samen geen 80 dB(A), maar ongeveer 43 dB(A): drie decibel erbij staat gelijk aan een verdubbeling van de geluidsenergie. En zo'n verdubbeling hoor je nog niet als twee keer zo hard. Daarvoor is ongeveer 10 dB(A) verschil nodig.

De termen die je tegenkomt

In folders, specificatiebladen en offertes lopen verschillende getallen door elkaar. Dit betekenen ze, en dit heb je eraan:

De belangrijkste lopen we hieronder langs.

LwA en LwAmax: bij welke belasting?

Hier gaat het in de praktijk het vaakst mis. LwA staat voor het A-gewogen geluidsvermogensniveau, en dat zegt alleen dat het om geluidsvermogen gaat, niet bij welke belasting het is gemeten. De Nederlandse regels schrijven voor dat je rekent met het maximale toerental, dus vollast; zo staat het in Bijlage XVII van de Omgevingsregeling.

Vollast betekent dat de compressor en de ventilator op honderd procent draaien. Daar wordt mee gerekend omdat je unit ook op zijn drukste moment binnen de norm moet blijven: op een koude nacht of een tropische dag draait hij nu eenmaal voluit, en juist dan mag het geluid bij de buren niet over de grens gaan. Dat getal heet in datasheets meestal LwAmax, en het ligt vaak fors hoger dan de LwA-waarde die groot in de folder staat. De waarde in de folder is prettiger om te lezen, maar het is helaas niet waar de wet naar kijkt.

Heeft je unit een stille modus of nachtstand, dan horen daar eigen geluidswaarden bij, meestal in een aparte kolom van hetzelfde specificatieblad. Ook die hebben we nodig: 's avonds en 's nachts is de norm strenger, en voor die uren rekenen we met die stand. Hoe de norm zelf werkt lees je bij de geluidsnormen voor een warmtepomp of een airco.

Waarom het energielabel niet werkt

Op het energielabel staat ook een geluidswaarde, en die is verleidelijk, want hij is makkelijk te vinden. Toch kun je er in Nederland niets mee. Die waarde komt uit de Europese Ecodesign-regels, die meten bij gemiddelde standaardomstandigheden. De Nederlandse toets vraagt vollast. Tussen die twee getallen zagen we voor dezelfde unit verschillen van 7 en zelfs 13 dB(A).

Op het label vind je het geluid linksonder, met een huisje voor de binnenunit en een huisje voor de buitenunit. Dat zijn de getallen die je hierboven omcirkeld ziet. Het label vermeldt bovendien geen aparte waarde voor de nachtstand en zegt niets over tonaal geluid.

Fluisterstil, en de vuistregels van de installateur

Fluisterstil, zo stil als een koelkast, of als ritselende bladeren. Dit zijn tot de verbeelding sprekende omschrijvingen, maar ze betekenen in de praktijk niets. "38 dB(A) op 3 meter afstand" klinkt geruststellend, maar je kunt er helaas niet op bouwen.

Datzelfde geldt voor de vuistregels die in de installatiewereld rondgaan. Dat anderhalve meter van de erfgrens wel genoeg is, bijvoorbeeld, of dat je op het dak altijd goed zit. Voor geen van beide bestaat een wettelijke of natuurkundige basis. Hoor je dat soort geruststellingen, vraag dan door: of jouw unit voldoet hangt af van het apparaat, de plek en wat ertussen staat, en dat verschilt per situatie.

Tonaal geluid: waarom een zoem zwaarder weegt

Eén term verdient nog aandacht: tonaal geluid. Dat is geluid met een duidelijk hoorbare toon erin, zoals een brom of een zoem. Zo'n toon valt extra op en telt daarom zwaarder mee: in de berekening komt er een toeslag van 0 tot 6 dB bovenop het geluidsvermogen. Dat is veel, dus hier kun je best goed op letten.

Die toeslag heet de tonaalwaarde, of K1. Geeft de fabrikant er een op, dan staat hij meestal in dezelfde tabel als het geluidsvermogen.

Zo weet je of je alles hebt

De conclusie is kort: je hebt het maximale geluidsvermogen bij vollast nodig, de LwAmax, plus een paar waarden eromheen. Niet elke fabrikant publiceert die standaard; soms staat alleen de gunstige LwA in de folder. Dit is het complete lijstje, zodat je zelf kunt zien of een specificatieblad af is:

• het maximale geluidsvermogen (LwAmax) in dB(A) bij vollast;
• de bevestiging dat dat getal bij vollast hoort en niet bij een gemiddelde situatie;
• de tonaalwaarde, de K1;
• dezelfde geluidswaarden voor de nachtstand, als de unit die heeft;
• de afmetingen van de unit, in elk geval de hoogte.

Zoek in specificatiebladen op "geluidsvermogen" of "geluidsproductie". Staat het er niet bij, dan is de handleiding of de datasheet de volgende plek om te kijken, en anders kun je het bij de fabrikant opvragen.

Zelf uitzoeken hoeft trouwens niet. Geef ons het merk en het typenummer van de airco of warmtepomp, dan zoeken wij de geluidswaarden op: wij hebben deze gegevens bij de hand van ruim zeshonderd modellen. Wat er verder in zo'n berekening zit, lees je bij wat een geluidsberekening is. Of ga direct naar de berekening voor je warmtepomp of airco.